ҚҰДАЙДЫҢ БЕРЕРІ ТАУСЫЛМАСЫН

Мырзабай ахунның Бұхараның медресесінде оқып жүрген баласы мезгілсіз дүние салыпты. Баланың қазасын естірту үшін Қайқы батыр, Алданазар би және Қалжан ахун үшеуі жолға шығады. Жолай үшеуі «Қазаны қайсымыз естірткеніміз жөн» деп кеңеседі. Алдымен Қалжан ахунға қолқа салып: — Сіздің ахун деген атыңыз бар. Әйгілі Көкілташта оқыдыңыз. Дін жоралғысын айтып, қазаны сіз естірткеніңіз жөн шығар, — дейді. Қалжан ахун: […]

ХАЗІРЕТ МӨРІ ИЕСІНЕ ОРАЛДЫ

Қашақұлы Досжан ишан туралы бұған дейін бірнеше рет жаздық. Досжан хазіреттің қолданған мүлкінен қазір бары – Құран кітабы мен мөрі. Құран кітабын немересі Зайыт ишан ұн салған жәшіктің түбін екі қабаттап, ортасына тығып сақтаған. Ұрпақтары Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін жәшіктен шығарып, төрдегі құрметті орынға қойған. Бұл кітаптың сканерден өткізілген нұсқасын https://izbasar.kz порталынан көруге болады. Мөрі […]

СҰЛТАН АХУН ТУРАЛЫ

Қысқы каникулда үйге барғанымда газеттегі энциклопедияға әзірленіп жатқан тізімді ақсақалдарға, мұғалімдерге, молдаларға көрсеттім. Тұшымды және толық жауап берген 85 жастағы Дәулетбай Меңдібайұлы болды.    -Қазіргі Байғанин ол кезде Табын ауданы деп аталатын,- деп бастады ол әңгімесін. 1929 жылы Хорезм бойына көшкенге дейін сонда тұрдық. Жаз жайлауын сұрасаң Хантөрткүл мен Жем бойы. Қыс қыстауын сұрасаң Маңғыстау […]

ҚАЗАҚ МҮФТИЛІГІН АШУҒА ТАЛПЫНЫС. ДОСЖАН ХАЗІРЕТ

       Хазірет Дос­жан ишан (Досмұхаммед) Қашақұлы (1815-1890) діни ұстаз-ағартушы, ірі ойшыл, өз дәуіріндегі қоғамдық және елдік мүдделерге етене араласқан қоғам қайраткері. 19 ғасырда қазақтардың Мекке-Мәдине  шаһарларына қажылық парызын өтеу сапарларына мұрындық болған. Қазақ шежіресіне қатысты деректер жинаған. Тарихи деректерге сүйенсек, Досжан ишан 1815 жылы қазіргі Ақтөбе облысының  Доңызтау аумағында туған. Солтүстік Үстірт жазығы мен оған […]

ЗЕЙНАЛАБДИН ТАГИЕВТЫҢ ОЙ-ПІКІРЛЕРІ

Зейналабдин қажы Тагиев (1823-1924) атақты меценат, миллионер. Бүкіл мұсылман әлеміне қайырымдылығы, адамгершілігі арқылы танылған тарихи тұлға. Төменде осы адамның жиі айтқан сөздерінен топтама ұсынып отырмыз. *** Құран ұстаған оң қолым дәстүрге берік болу, газет ұстаған сол қолым ілгері жүру керек екенін білдіреді. Сендер де солай жасаңдар, яғни, бір қолың сенімді, екінші қолың дамуды мықтап ұстасын. […]

БАЙЛЫҚТЫ БАҒЫНДЫРҒАН АДАМ

Гаджи Зейналабдин Таги-оглы (1823-1924) көзі тірісінде ақ аңызға айналған әзірбайжан ұлтынан шыққан миллионер, мұнайшы кәсіпкер, экономист, атақты меценат, Әзірбайжан мәдени-ағарту тарихында жарқын із қалдырған құрылысшы.  Туған жылы туралы екі-үш түрлі нұсқа бар, бірақ зерттеушілер құжаттарға сүйене отырып 1823 жылға тоқтайды. Әкесі Таги қарапайым шаруа,  аяқ киім тігуші (башмақшы), анасы Уммиханум үй шаруасындағы әйел екен. Анасы […]

РЕПРЕССИЯҒА ДЕЙІНГІ ЯССАУИ МӘДЕНИЕТІ (Жалғасы)

Енді ескі кітапта жазылған аңыз, қиссалар тек ата-әжелердің жүрегінде ғана сақталады. Немерелері бұрынғыдай ауыл молдасынан білім ала алмады. Тек қисса, жыр-дастан тыңдап қана ислам құндылығын санасына сіңірді. Тарихшы Назира Нұртазинаның айтуынша «Ислам тек ауылдағы шежіре, дастан, қисса, аңыз білетін қарапайым адамның аузында ғана қалды». 1932 жылға қарай атеистік бағыттағы газет-журналдар саны күрт өсті. СССР бойынша […]

РЕПРЕССИЯҒА ДЕЙІНГІ ЯССАУИ МӘДЕНИЕТІ – 3

Большевиктер үшін екінші қауіпті нәрсе – Наурыз мейрамы еді. Себебі бұл күні де жұрт рухани бірігіп кететін. Сондықтан 1926 жылы Наурыз мерекесін тойлауға тиым салды. 1930 жылдан бастап Құрбан айт, Ораза айт мерекесін тойлауға тиым салды. Бұлар да большевиктер үшін қауіпті болды. Жұрт жиналып, бас қосып діни қиссалар,тарихи жырлар айтатын. Рухани бір сергіп қалатын. Сондықтан […]

РЕПРЕССИЯҒА ДЕЙІНГІ ЯССАУИ МӘДЕНИЕТІ – 2

1925 жылы «Жауыққан атеизм одағы» («Союз воинствующих атеистов») құрылады. Жайлап Орта Азиядағы ишан, молда, сопыларды контрреволюционер, басмашы деп танитын үкім шығару басталды. Казкрайком 1927 жылғы 8 маусымда қатаң қаулы қабылдайды. Онда «Мұсылман дінімен күресу үшін алдымен Қазақстанды  Орта Азиядағы діни орталық, медреселерден ажырату керек. Бірде бір қазақты Самарқан, Бұқарадағы медреселерден білім алуға жібермеу керек. Билік […]

РЕПРЕССИЯҒА ДЕЙІНГІ ЯССАУИ МӘДЕНИЕТІ – 1

XIX ғасыр аяғы мен XX ғасыр басында Қазақ даласындағы исламды профессор Алма Қыраубайқызы «Қазақ ренессансының қайнары» деп атаған. Себебі 1912 жылы бір ғана Алматының маңында 288 мешіт, 175 имам, 14 молда, 84 қадым медресесі, 27 жәдиттік медресе болған. Жоңғар шапқыншылығы кезінде жойылған мешіт-медреселер қалпына келіп, қайта жандана бастаған кез еді. Мұны «Сопылық өрлеу кезеңі» деп […]